Engeri y'okweggyamu okutya

Okutya kikolwa ky’omubiri ekya bulijjo ekiyamba omuntu okudduka oba okulwana n’ekizibu. Naye, okutya okuyitiridde oba okw’olubeerera kuyinza okukosa obulamu bw’omuntu obw’omwoyo n’obw’omubiri. Okumanya obubonero bw’okutya n’ensonga ezikuleeta kiyamba nnyo mu kukukolaako. Obubonero buyinza okubaawo ng’okuwulira obuteesiga, okukola ebintu mu bwangu, okulemererwa okusula, obulumi mu mubiri, oba okukyuka mu ngeri y’okulya. Ensonga ezikuleeta ziyinza okuba ebyetaago by’emirimu, eby’enkolagana, eby’ensimbi, oba embeera z’obulamu ez’enjawulo. Okumanya bino kiyamba omuntu okutandika okufuna engeri z’okukola ku kutya kuno n’okukukendeeza.

Okutegeera Okutya n’Obweraliikirivu

Okutya n’obweraliikirivu bwe bimu ku bintu ebitwalibwa ng’ebikola ku bulamu bw’omuntu obw’omwoyo mu nsi y’omulembe. Okutya kiyinza okuba ekikolwa ky’omubiri ekya bulijjo ekiyamba omuntu okudduka oba okulwana n’ekizibu ekimwogerera. Naye, okutya okuyitiridde oba okw’olubeerera kuyinza okukosa obulamu bw’omuntu obw’omwoyo n’obw’omubiri. Obweraliikirivu bw’embeera ey’okulowooza ennyo ku bintu ebirabika oba ebitaraba, n’okweraliikirira ebiyinza okubaawo mu biseera eby’omu maaso. Okumanya obubonero bw’okutya n’obweraliikirivu n’ensonga ezikuleeta kiyamba nnyo mu kukukolaako. Obubonero buyinza okubaawo ng’okuwulira obuteesiga, okukola ebintu mu bwangu, okulemererwa okusula, obulumi mu mubiri, oba okukyuka mu ngeri y’okulya. Ensonga ezikuleeta ziyinza okuba ebyetaago by’emirimu, eby’enkolagana, eby’ensimbi, oba embeera z’obulamu ez’enjawulo. Okumanya bino kiyamba omuntu okutandika okufuna engeri z’okukola ku kutya kuno n’okukukendeeza.

Enkola Z’okufuna Emirembe n’Eddembe ly’Omwoyo

Okufuna emirembe n’eddembe ly’omwoyo kiyamba nnyo okukendeeza okutya. Waliwo enkola ez’enjawulo omuntu z’ayinza okukozesa okufuna embeera eno ey’okutebenkera. Okussa omukka wansi mu ngeri ey’ekigunjufu gwe gumu ku nkola ezisinga okuba ennungi. Kino kiyamba okukendeeza okukuba kw’omutima n’okuwulira eddembe mu mubiri. Enkola endala y’okweggyamu amanyi mu bitundu by’omubiri eby’enjawulo (progressive muscle relaxation), ng’otandika n’okukakanyaza ekimu oluvannyuma n’okukitegeeza. Okukola dduyiro oba okutambula buli lunaku kiyamba nnyo okukendeeza okutya n’okufuna emirembe. Okumala akaseera mu butonde, ng’oli mu ttale oba okutambula okumpi n’amazzi, nakyo kiyamba okufuna obutebenkevu n’eddembe ly’omwoyo. Enkola zino zikola bulungi bwe zikolebwa buli lunaku oba buli luvannyuma lw’akaseera.

Okufumiitiriza n’Okumanya Obulamu Obw’omwoyo

Okufumiitiriza (Mindfulness) kiyamba omuntu okubeera mu kiseera ky’ali n’okutegeera eby’ali nabyo mu kaseera ako awatali kubisalirawo. Kino kiyamba nnyo okukendeeza obweraliikirivu n’okulowooza ennyo ku bintu ebyayita oba eby’omu maaso. Bw’obeera ofumiitiriza, oyiga okuganyulwa mu buli kiseera, okutegeera endowooza zo, n’okuwulira emirembe. Enkola ez’okufumiitiriza ezimu zirimu okussa essira ku kussa omukka n’okuggyamu, oba okukozesa endowooza zo okutegeera eby’oli nabyo mu kaseera ako. Okukola kino buli lunaku kiyamba okwongera ku kumanya obulamu obw’omwoyo (mental health) n’okufuna obutebenkevu mu ndowooza. Okwetegeera eby’oli nabyo mu kiseera kino kyonna kiyamba omuntu okukola obulungi ku kutya n’obweraliikirivu.

Okukola ku Bizibu n’Okufuna Obutebenkevu

Okukola ku bizibu n’okufuna obutebenkevu (balance) mu bulamu kiyamba nnyo okukendeeza okutya n’okwongera ku bulamu obulungi. Okutegeka obudde bwo obulungi kiyamba okukola ku byetaago by’emirimu n’okufuna akaseera ak’okwejjukanya. Okuteekawo enkomerero ku bintu ebiyinza okukuleetera okutya, gamba ng’okugamba nedda ku bintu ebiyinza okukuyitirira, nakyo kikulu nnyo. Okwongera ku nkolagana n’abantu abakulowoozaako n’okukozesa obudde nabo kiyamba nnyo okufuna obuwagizi n’okukendeeza obulonjo. Obulamu obulungi obw’okulya obulungi, okusula obulungi, n’okukola dduyiro buli lunaku kiyamba nnyo omubiri n’omwoyo okuba obulungi. Bwe kiba kyetaagisa, okufuna obuyambi okuva eri abakugu mu by’obulamu obw’omwoyo kiyamba nnyo okukola ku bizibu eby’amaanyi n’okufuna amagezi g’okukola ku kutya n’obweraliikirivu.

Okukola ku kutya tekitegeeza nti tekigenda kubaawo nate, naye kitegeeza nti oyiga engeri z’okukola ku kwo n’okukukendeeza. Okufuna obulamu obulungi obw’omwoyo n’obw’omubiri kiyamba nnyo okufuna emirembe n’eddembe ly’omwoyo. Okukozesa enkola ez’enjawulo, okufumiitiriza, n’okukola ku bizibu mu ngeri ey’obutebenkevu kiyamba omuntu okufuna obulamu obulungi n’okufuna emirembe mu buli kiseera. Okweggyamu okutya kiyinza okuba olugendo olw’olubeerera, naye nga luyinza okuleeta ebirungi ebya bulijjo mu bulamu bw’omuntu.